Nielestno - modrzewie8

Modrzewiowy Dom
Agnieszka & Robert Soleccy
59-610 Wleń
Modrzewie 8
Przejdź do treści
Menu

Nielestno

Okolice
    
Średniej wielkości wieś, którą pierwszy raz wzmiankowano w dokumencie z 1217r. położona jest w swej zasadniczej części po prawej stronie Bobru, w miejscu gdzie lokalny strumyk zwany Lipką wpada do jego nurtu. Jest to więc jedna z najstarszych wsi w tych okolicach, która od powstania stanowiła centrum administracyjne pobliskich dóbr ziemskich. W historycznych podaniach można odnaleźć informację jakoby w ruinach zamku na pobliskiej górze można było odnaleźć kamień z wykuta datą 1163. Na dzień dzisiejszy nic jednak nie potwierdza istnienie takiego zamku.
Pierwotna nazwa wsi podana w dokumencie z 1217r. brzmiąca Neleztno w późniejszych latach zmieniono na Waltersdorf, prawdopodobnie od imienia biskupa wrocławskiego. Pierwszymi znanymi nam właścicielami wsi byli von Redernowie, choć w dokumencie z 1370r. znajdujemy informację, że wleński proboszcz Nicolaus płacił czynsz zakonnicom z klasztoru w Lubomierzu. Wynikało by więc z tego, że przynajmniej część wsi była własnością zakonną.
W końcu XVI wieku Nielestno było już we władaniu rodu von Gersdorf. Prawdopodobnie w 1603r. Adam von Gerstorf wzniósł nad Bobrem renesansowy pałacyk, który w czasie trwania wojny trzydziestoletniej został całkowicie zniszczony. Niestety nie zachowały się żadne dokumenty które ten fakt by potwierdzały. Być może chodzi tu o wcześniej wspominany zamek .Na początku  XVIII wieku właścicielem wsi był hr von Kottulinsky
i w rękach tej rodziny Nielestno pozostawało do roku 1791 kiedy to ziemskie dobra przejął hr Ludwig von Schlarbendorf. Po śmierci hr majątek odziedziczyła jego córka hr Theresa Constantza von Hoyos i przez kilkadziesiąt lat pozostawała właścicielką wsi. Kolejna zmiana właścicieli nastąpiła w roku 1865 gdy majątek objął Theodor Thamm. Podf koniec XIX stulecia, w 1895 roku po raz kolejny ziemskie dobra Nielestna przechodzą do nowego właściciela. Tym razem staje się nim rodzina Methner, która do zakończenia II WŚ pozostaje we władaniu pałacu i rozległych dóbr ziemskich.W końcowym okresie wojny w pałacu znajdował sie lazaret dla rannych żołnnierzy niemieckich.Wielu z nich zmarło , a ich ciała pogrzebano na szkolnym placu sportowym. Szczątki 36-ciużołnierzy niemieckich ekshumowano w październiku 2017r i zostaną one przeniesione do Nadolic. Po zakończeniu wojny następuje całkowita wymiana ludnościowa na terenach, które decyzją tzw „wielkiej trójki” przypadły Polsce. W 1946 roku pozostający jeszcze tutaj Niemcy zostali wysiedleni na tereny na zachód od Odry. Przybyli na te ziemie nowi mieszkańcy również zostali zmuszeni do opuszczenia swych domostw na dawnych kresach Polski.
Choć Nielestno od wieków było siedzibą rodów władających dużymi majatkami, to nigdy sie znacząco nie rozwinęło. Po zmianach ustrojowych na przełomie lat 89/90  istniejace tu PGR uległo likwidacji, a opuszczone budynki gospodarcze ulegają stopniowej degradacji.
W ostatnim czasie, z miejsca gdzie potok Lipka wpada do Bobru kajakarze uczynili sobie miejsce startu rekraacyjnych spływów kajakowych.
Pałac.
Początki obecnie istniejącego pałacu sięgają roku 1603, gdy Adam von Gersdorf wzniósł renesansowy dwór z przeznaczeniem na siedzibę swojego rodu. Od tego czasu budynek stanowił siedzibę kolejnych właścicieli
i był przez nich przebudowywany i remontowany tak aby dostosować go do wymagań i potrzeb ówczesnych mieszkańców. Z przekazów historycznych wiemy iż takiej przebudowy dokonano w 1803, 1863 i w  1897 roku. Po wojnie również kilkakrotnie prowadzone były prace remontowe. Jeszcze w czasie działań wojennych w pałacu funkcjonował lazaret Kriegsmarine, a w końcowej fazie wojny również dla wszystkich żołnierzy. Wielu z nich zmarło i zostało pochowanych na pobliskim placu. Również w pierwszych powojennych latach w pałacu Rosjanie urządzili lazaret dla swych żołnierzy. Gdy go opuścili w 1948r, budynek przez długie lata pozostawał niezagospodarowany. Doszło do znacznej dewastacji wyposażenia i zarwania się stropu między skrzydłami budynku. Budynek przwrócono do życia przeprowadzając remont w 1963 r. Od tego czasu służył latem jako obiekt kolonijny, a zimą przeprowadzano w nim szkolenia rolnicze. W 1978 r pałac przeznaczono na Dom Pomocy Społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie, w którym opiekę znalazło kilkudziesięciu pensjonariuszy.
Ciekawostka historyczną jest fakt przebywania w pałacu przez kilka dni króla Prus Fryderyka II. Pojawił się on tu jako głównodowodzący wojskami pruskimi w czasie wojen śląskich w początkach lipca 1759 roku .
Dzisiaj ze względu na funkcje pałac nie jest dostępny do zwiedzania.
Pałac na litografi Alexandra Duckera.
Stacja kolejowa Pilchowice – Nielestno

Jadąc lokalną drogą w kierunku Jeleniej Góry już za ostatnimi zabudowaniami Nielestna pojawia się nagle budynek niewielkiej stacyjki kolejowej. Dzisiaj nie spełnia on już swojej pierwotnej funkcji i służy tylko jako budynek mieszkalny. Przez długie lata stacja miała dwa tory i służyła jako mijanka dla pociągów kursujących na trasie J. Góra-Lwówek. Stąd też odchodził  tor do pobliskiego wapiennika, a bocznica służyła również jako miejsce załadunku drewna pozyskiwanego z pobliskich lasów. Tuż za budynkiem stacji zaczyna się stalowy kratownicowy most nad Bobrem. Zarówno  budynek stacji jak i most zostały uwalone w pierwszych sekwencjach  na znanym filmie fabularnym ”Jak rozpętałem II WŚ”.

Kadr z filmu "Jak rozpetałem II Wojnę Światową"
Elektrownia wodna Pilchowice II

Znajdującą się prawie na przeciw stacji kolejowej niewielką elektrownię wodną uruchomiono w dniu 13.10 1927roku. Znajdują się w niej trzy turbozespoły z turbinami Francisa firmy J.M.Voith wraz z generatorami synchronicznymi firmy AEG. Woda do turbin jest doprowadzana kanałem o długości 1396m.Kanał biegnie częściowo wykopem ,  częściowo nasypem, a różnica 
w poziomach wynosi ok 5m.Zasilane w ten sposób trzy zespoły energetyczne dają w sumie 0,824 MW energii elektrycznej.
Pomnik Pamięci Ofiar I Wojny Światowej

Pomnik znajduje się przy drodze prowadzącej do Czernicy ok 150m od skrzyżowania z droga główną. Pomnik postawiono dla 14-tu mieszkańców wsi, którzy zginęli na frontach pierwszej  wojny światowej. Po zakończeniu II wojny światowej granitowa płyta z nazwiskami poległych została przewrócona i w takim stanie przeleżała kilkadziesiąt lat. Ponowne ustawienie jej na pierwotnym miejscu nastąpiło dopiero w latach osiemdziesiątych. Dzięki inicjatywie Doris Baumert, Barbary Barandun i Horsta Knoblocha zgromadzono fundusze na odnowienie wspomnianego pomnika, a inicjatywie sprzyjały również lokalne władze samorządowe. Uroczyste odsłonięcie odnowionego obelisku miało miejsce w dniu 4 maja 2013r. 
W uroczystości wzięli udział przedstawiciele samorządowi, oraz dawni i obecni mieszkańcy wsi. Pan Horst Knobloch jest jednym z dawnych mieszkańców wsi, który na podstawie swoich wspomnień i dostępnego mu rękopisu innego mieszkańca napisał i wydał w języku polskim i niemieckim „Waltersdorf Dziś Nielestno Wieś w Górach Kaczawskich Powiat lwówecki Dawna Rejencja Legnicka na Dolnym Śląsku” Pozycja wraz z opracowaniem Pana Hartmuta Christopha Knoblocha, pt.: „Napaść hitlerowskich Niemiec na Polskę oraz następstwa. Okres II wojny światowej 1939-1945”były dostępne podczas spotkania zorganizowanym w Pałacu książęcym we Wleniu.
Młyn
W dawnych wiekach młyny do mielenia zbożna były napędzane siła wiatru lub spadającej wody. O istnieniu młyna w Nielestnie można się dowiedzieć ze starych zapisów inwentarzowych. Prawdopodobnie od samego początku był to młyn napędzany siłą spadającej wody. Istniejący do dzisiaj młyn przed wojną należał do wdowy Idy Klose, która prowadziła go wraz ze swymi córkami Gretą i Trudą. W skład ich gospodarstwa wchodził jeszcze tartak, piekarnia i gospodarstwo rolne. Młyn i tartak napędzane były wodą doprowadzoną kanałem z przepływającego obok potoku Engebach nazwanego obecnie Lipką. Młyn po wojnie został upaństwowiony i funkcjonował do lat dziewięćdziesiątych XX w. 
W latach siedemdziesiątych kanał doprowadzający wodę został zasypany, a duże koło młyńskie wykonane z żeliwa zostało pocięte i wywiezione na złom. W latach dziewięćdziesiątych młyn przeszedł w prywatne ręce i od tego czasu pozostaje nieczynny.
Kopalnie i kamieniołomy .

W okolicach Nielestna, Kleczy i Radomic już w średniowieczu poszukiwano i prowadzono eksploatację żył kwarcowych zawierających złoto i srebro. Złoża te choć bogato okruszcowane nie były jednak rozległe i po jakimś czasie ich eksploatacja stała się nieopłacalna. Do ponownego wybierania złotonośnych żył powrócono w końcówce XIXwieku. W rejonie wsi Klecza, Radomice i Nielestno utworzono  pola górnicze „Husadorf I”, „Husadorf II”, „Wunschendorf I” i „Dennoch Gluckauf“.Na tych polach funkcjonowały sztolnie wydobywcze o nazwach „Werner” „Max Arendt” i „Mollen I” oraz „Dennoch-Gluckauf”. Prace poszukiwawcze
i eksploatacyjne prowadził inż gór. Móller lecz już w 1908 roboty przerwano ze względu na nieopłacalność wydobycia. W 1916 roku kopalnie przejął przedsiębiorca Max Arendt i zaczął wydobywać rudy arsenowe dla pozyskania arsenu, na które było zapotrzebowanie w związku z toczącą się wojną. Prace górnicze na tych polach zakończono w 1921r z uwagi na wysokie koszty i trudności techniczne w prowadzeniu robót górniczych.  Jeszcze w latach 1933-43 przedsiębiorca górniczy H. Grimming  usiłował zgromadzić fundusze na ponowne uruchomienie kopalni. W okresie powojennym opuszczonymi sztolniami zainteresowali się Rosjanie, którzy prowadzili intensywne poszukiwania złóż rud uranu. Takie złoże odkryto w 1949r.  między Pilchowicami i Nielestnem. W celu prowadzenia eksploatacji powołano przedsiębiorstwo z siedziba we Wleniu. Odbudowano stare, drążono nowe sztolnie i wykonano kilkaset metrów nowych chodników. Rozpoczęto prace rozpoznawcze poziomów 120 i 160m. W 1951 roku oceniono, że jednak złoże nie nadaje się do przemysłowej eksploatacji
i w kwietniu tego roku podjęto decyzje o zakończeniu prac.
W ostatnim okresie rejony te ponownie stały się obiektem zainteresowania firm poszukiwawczych, które wystąpiły o wydanie koncesji na prowadzenie prac poszukiwawczych.
W okolicach Nielestna prowadzono również eksploatację piaskowca do celów budowlanych. Takie nieczynne wyrobiska skalne można zobaczyć przy drodze prowadzącej do Czernicy.
Most

W miejscu w którym dzisiaj znajduje się stalowy kratownicowy most spinający brzegi Bobru i prowadzący do kilku domostw na lewym brzegu, wcześniej stał drewniany most oparty na jednym kamiennym filarze po środku rzeki. Został on zniszczony wskutek naporu konarów i drzew porywanych przez wezbraną rzekę podczas wielkiej powodzi w 1897r.Nowo wybudowany most został znacznie podniesiony ponad nurt Bobru i oparty na dwóch solidnych kamiennych przyczółkach. Tuż za mostem po prawej stronie, ukryta trochę w młodych drzewkach znajduje się niewielka kapliczka pokutna w postaci kwadratowej kolumny o ściętych narożnikach.
Kamienne krzyże pojednania.

W samym centrum wsi, tuż za pomnikiem ofiar I wojny światowej znajduje się kamienny krzyż pojednania. Drugi znajduje się przy polnej drodze prowadzącej do Strzyżowca. Widnieje na nim dość wyraźny ryt kuszy.
Dawny gosciniec Tilgnera, obecnie świetlica - miejsce spotkań mieszkańców Nielestna.
Ochotnicza Straż Pożarna w Nielestnie utworzona została w 1929r. Do gaszenia ognia wykorzystywany był konny wóz strażacki wyposażony w ręczną pompę.Do jej  uruchomienia potrzeba było czterech sprawnych fizycznie mężczyzn.
Pierwsza powojenna mapa okolic Jeleniej góry z 1948r.Nielestno w tym czaasie nazywało sie Niedamierz, a nieodległe Radomice - Marynki.
Rzeźba terenu w okolicach Nielestna.  Geoportal.pl
Nielestno i okolice na fotografii lotniczej z lat osiemdziesiątych
Dom nr 31
Źródło:Ebay.com
Nielestno z lotu ptaka.
Wróć do spisu treści